و مورخان آن را پوشيده داشتند . ( 1 ) زشت‌ترين و ناپسندترين نوع پوشيده داشتن موهبت‌هائى كه بزرگان از آن برخوردار بوده‌اند آن است كه مردمى بد ذوق يا بدانديش عهده‌دار بازگفتن تاريخ زندگى آنان و قضاوت در شخصيت ايشان گردند و با تظاهر به دانش و معرفت و ادعاى خوش‌فكرى ، دست درازى به عظمتها و بزرگواريها را مايه‌ى فضل‌فروشى قرار دهند ، بىآنكه رنج دقت و مطالعه‌ى لازم را تحمل كرده باشند . طرز عمل و رفتار اين گونه مردم ، اگر بر چيزى دلالت كند ، آن چيز جز ضعف نفس فراوان ايشان نيست . حسن بن على را چه زيان اگر دلهاى كودن و مغزهاى گيج ، بر او ستم كنند ولى روشن‌بينان منصفانه در او بنگرند ؟ بيگمان ، صحنه‌هاى گوناگون زندگى اين امام و مواهبى كه خدا به دو ارزانى داشته و عمق و دورانديشى و هدفهاى بزرگ او آنچنان هست كه او را در رديف برگزيده‌ترين چهره‌هاى جاويد بزرگان جهان قرار دهد . منظور ما از نگارش اين سطور ، به همين برآورده مىشود كه از راه منطق صحيح و ترديدناپذير ، عظمت اين امام ، بىهيچ شائبه‌ى عيب و نقص و اشكال و ايراد آشكار گردد . ايرادها و خرده‌گيريهاى سست‌انديشان بر سياست امام حسن - كه غالبا غير منصفانه و سطحى و بدون آشنائى با شرائط خاص است - يگانه عاملى بوده كه مشكله‌ى تاريخى داستان امام حسن را بوجود آورده است . همچنانكه بدون شك ، گرايش‌هاى حزبى در برخى و جانبدارى از سياست حاكم در برخى ديگر و عدم آشنائى با واقعيت در دسته‌ى سوم ، در اظهار نظرهاى يكجانبه و قضاوتهاى سريع مؤثر بوده است .